Οι Ουκρανοί πρέπει να συνθηκολογήσουν ή να πολεμήσουν μέχρις εσχάτων;
Θα θεωρούσα ανήθικο από την μεριά μου να υποδείξω σ’ έναν λαό που μάχεται ενάντια σ’ έναν υπέρτερο εισβολέα το τι πρέπει να κάνει. Η δικιά τους χώρα απειλείται, αυτοί σκοτώνονται, αυτοί θα αποφασίσουν. Όποια απόφαση και να πάρουν, θα έχουν τον σεβασμό και την αμέριστη συμπαράστασή μου – όσο κι αν δεν έχει καμμιά ουσιαστική σημασία αυτό.
Οι Ουκρανοί έχουν ήδη καταφέρει πάρα πολλά. Η ηρωική και παρατεταμένη αντίστασή τους αφύπνισε τις συνειδήσεις και άλλαξε την κατάσταση των πραγμάτων. Όπως είπαμε και στο Α' Μέρος, αν είχαν συνθηκολογήσει γρήγορα, θα επαναλαμβανόταν το σκηνικό της Γεωργίας και της Κριμαίας, και οι υποτονικές αντιδράσεις της Δύσης θα άνοιγαν την όρεξη του Πούτιν να κολατσίσει παραπέρα.

Ποια είναι η νέα κατάσταση που δημιουργείται;
Όταν με το καλό κάποια στιγμή σταματήσει το μακελειό, θαφτούν οι νεκροί κι αρχίσουν ξανά οι άνθρωποι να κοιτάζουν δειλά προς το μέλλον, νομίζω ότι η Ιστορία θα αποτιμήσει, ανάμεσα στα άλλα, κάποια πράγματα σαν κι αυτά :

  • Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε παραμελήσει στο παρελθόν την ευκαιρία να αφουγκραστεί τις αγωνίες και τις προσμονές των λαών της Ανατολικής Ευρώπης (συμπεριλαμβανομένου φυσικά και του ρωσικού). Λειτούργησε αποσπασματικά και με βάση βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα, κι έτσι, αυτό που προέχει δυστυχώς σήμερα είναι η ενδυνάμωση της αποτρεπτικής της ισχύος με την δημιουργία Ευρωπαϊκού στρατού.
  • Οι ΗΠΑ, μετά την φθορά τους σε Αφγανιστάν και Ιράκ ήταν σε φάση απόσυρσης από την ευρύτερη περιοχή, στρέφοντας την προσοχή τους κυρίως προς την Κίνα (βλέπε και συμφωνία AUKUS). Τώρα προσφέρουν στην Κίνα μια ιδιότυπη «ανακωχή» ώστε να εξασφαλίσουν την συμπαράστασή της, και επιστρέφουν άρον-άρον για να συμμαζέψουν τα ασυμμάζευτα. Για να καλύψουν κάποιες από τις ανάγκες της Δύσης που θα προκύψουν από μια μακρόχρονη αντιπαλότητα με την Μόσχα, φαίνονται έτοιμες να βάλουν νερό στο κρασί τους και συνομιλούν με ορκισμένους εχθρούς τους όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν.
  • Η επανείσοδος του Ιράν στο παιχνίδι προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα στις χώρες της Μέσης Ανατολής, που βλέπουν την τράπουλα να ξαναμοιράζεται και παραμένουν επιφυλακτικές έως ότου δουν κάποια σημεία που θα επιτρέψουν τον καθορισμό της παραπέρα στάσης τους (για αναλυτικότερα στοιχεία δείτε εδώ ένα ενδιαφέρον άρθρο του Al Jazeera)

Η επόμενη μέρα
Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι η ένταση στην ανατολική Ευρώπη ήρθε για να μείνει. Κι άλλες χώρες της ανατολικής Ευρώπης, πρώην δορυφόροι, ζητούν την άμεση ένταξή τους στο ΝΑΤΟ για να ξεφύγουν, όπως ελπίζουν από την κατάσταση του υποψήφιου νέου θύματος. Όμως δεν είναι μόνον η ανατολική Ευρώπη, αλλά ακόμα και η γειτονιά μας, τα Βαλκάνια, που βρίσκεται σε αναβρασμό, κινδυνεύοντας να αποδειχθεί για άλλη μια φορά ως "μπαρουταποθήκη της Ευρώπης".

Υπάρχει όμως και μια επιπλέον ένδειξη που συνηγορεί στην εκτίμηση ότι η κρίση δεν θα τελειώσει με την λήξη του πολέμου : οι ανεβασμένοι τόνοι καταγγελίας του Πούτιν ως εγκληματία πολέμου και η σχετική πρόθεση των Δυτικών ηγετών για παραπομπή του Πούτιν ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Οι καταγγελίες δεν μπορούν φυσικά να έχουν κάποιο άμεσο αποτέλεσμα, και ο Πούτιν δεν πρόκειται να βρεθεί στο εδώλιο της Χάγης όπως ο Μιλόσεβιτς. Θα εξακολουθούν όμως να κρατούν το όλο ζήτημα ανοικτό και μετά τον τερματισμό του πολέμου.
Πράγματι, μια συνθήκη ειρήνευσης φέρνει ένα νέο status quo αποδεκτό όχι μόνον από τους άμεσα αντιμαχόμενους, αλλά και τους έμμεσα εμπλεκόμενους. Οι βαριές κυρώσεις φυσιολογικά τερματίζονται, τα κράτη επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις και συνεργασίες τους πάνω στη νέα βάση, και πάλι business as usual. Ακόμα κι ο επιτιθέμενος έχει την άνεση να προσδιορίσει τους πιθανούς μελλοντικούς του στόχους. Με τον χαρακτηρισμό του όμως ως εγκληματία πολέμου (με την προϋπόθεση και της σχετικής βούλησης των λοιπών ισχυρών), όλα αυτά δεν θα είναι και τόσο απλά.

Τα εθνικά μας θέματα και η διεθνής μας πολιτική
Όπως φαίνεται, έρχονται ακόμα πιο δύσκολες μέρες. Η παρατεταμένη κρίση θα συσσωρεύσει (και) στην χώρα μας νέα προβλήματα, τουλάχιστον στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, πολλές βεβαιότητες και δεδομένα ανατράπηκαν, δημιουργώντας ένα νέο κλίμα ανασφάλειας, παρατηρεί ο Τάσος Γιαννίτσης, που επισημαίνει σε άρθρο του την προοπτική συσσώρευσης νέων βαρών που θα επιδεινώσουν τα ήδη υπάρχοντα σοβαρά δομικά προβλήματα.

Για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στο οξυμένο εθνικό μας ζήτημα, δηλαδή τις σχέσεις μας με την Τουρκία, προβλέψεις δεν είναι εύκολο να γίνουν. Ποια θα πρέπει όμως να είναι η δικιά μας πολιτική ;
Η μέχρι στιγμής στάση μας είναι η πλήρης ταύτιση θέσεων και ενεργειών με αυτές της Δύσης (ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης), που φαίνεται να ομονοούν για την ώρα στην αντιμετώπιση της συγκεκριμένης κρίσης. Καταδικάσαμε έντονα την εισβολή, συμμετέχουμε στις κυρώσεις, στείλαμε στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία. Η γειτονική μας Τουρκία αντίθετα, παίζοντας για ακόμα μια φορά τον ρόλο του «επιτήδειου ουδέτερου», καταδικάζει μεν την εισβολή, δεν συμμετέχει όμως στις κυρώσεις, δίνει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία, αλλά και διατηρεί τις σχέσεις της με την Μόσχα, ενώ στο τέλος προβάλλεται και ως πιθανός διαμεσολαβητής (με το αζημίωτο βέβαια). Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό και με έναν παραδοσιακό αντιδυτικισμό (μνήμες χούντας, Κύπρου, Σερβίας, μνημόνια...), οδηγεί κάποια κόμματα αλλά και μια μερίδα του πληθυσμού στην χώρα μας να θεωρεί ότι η ακολουθητέα πολιτική είναι η λίγο-πολύ μίμηση της στάσης της γείτονος. Αφού η Τουρκία βγαίνει κερδισμένη από την «ουδετερότητα», γιατί να μην κάνουμε κι εμείς το ίδιο;
Το λιγότερο που μπορώ να πω για τα παραπάνω είναι ότι πάσχουν από απόλυτη άγνοια μεγεθών και συγκριτικών πλεονεκτημάτων. Η Τουρκία έχει μεγάλο μέγεθος, ικανή ισχύ, στρατηγική γεωγραφική θέση και επιρροή στην ευρύτερη περιοχή. Στρατιωτική παρουσία σε 13 χώρες, πληθυσμό οκταπλάσιο της Ελλάδας, τετραπλάσιο ΑΕΠ και δυναμική ανάπτυξη. Έχει μια σχετική ευελιξία κίνησης γιατί είναι μια περιφερειακή υπερδύναμη, που μπορείς να συγκρουστείς αν χρειαστεί μαζί της, αλλά όχι να την αγνοήσεις. Είναι όμως προφανές ότι αυτή δεν είναι η περίπτωση της Ελλάδας.

Το βασικό συγκριτικό μας πλεονέκτημα είναι ότι ανήκουμε σε μια ευρύτερη οικογένεια κρατών του Δυτικού κόσμου, και συγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό το πλεονέκτημα δεν μπορούμε να το απεμπολήσουμε, ούτε καν να το διακυβεύσουμε. Αντίθετα, θα πρέπει να το τονίζουμε και να το αναδεικνύουμε συνέχεια, αλλιώς κινδυνεύουμε να βρεθούμε στην θάλασσα των επερχόμενων κινδύνων μόνοι.

Λυπάμαι σύντροφοι, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα.

(Ο Νίκος Κουτρέτσης είναι υπεύθυνος της Ομάδας Πολιτικής για την Διπλωματία και την Άμυνα της Κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού "εΜείς")

kiteΟ πόλεμος στην Ουκρανία έχει βγάλει μέχρις στιγμής άχρηστους την πλειοψηφία των πολιτικών, διπλωματών, γεωπολιτικών και στρατιωτικών αναλυτών. Τα δύο βασικά σημεία στα οποία έπεσαν έξω:

  • Ο Πούτιν προχώρησε στην εισβολή, ενώ σχεδόν όλοι (πλην εκπροσώπων της αγγλοσαξωνικής πλευράς) δεν πίστευαν ότι θα έκανε κάτι τέτοιο, αφού θα ήταν τελείως “παράλογο”. Όμως για μια φορά στην ιστορία της, η CIA έπεσε εντελώς μέσα.
  • Κοντεύει να κλείσει μήνας από την εισβολή και ο Πούτιν δεν κατάφερε ακόμα να πετύχει ολοκληρωτική νίκη, ενώ όλοι πίστευαν ότι ήταν θέμα λίγων ημερών. Εδώ κανείς δεν έπεσε μέσα. Οι Ουκρανοί έδειξαν μη αναμενόμενη αντοχή και πείσμα, και ο πρώην κωμικός Ζελένσκι εξέπληξε τους πάντες προτιμώντας να ζητήσει από την Δύση στρατιωτική βοήθεια αντί για ελικόπτερο διαφυγής.

Με κάθε επιφύλαξη λοιπόν αφού, όπως αποδείχθηκε, είναι πολύ ολισθηρό το μονοπάτι των προγνώσεων, μπορούμε να πούμε τα εξής :

Ο Πούτιν έχει κυριολεκτικά πυροβολήσει το πόδι του, κι αυτό είναι αποτέλεσμα της σθεναρής ουκρανικής αντίστασης.

  • Με την εισβολή κατάφερε να αναβιώσει αναμνήσεις συμπεριφορών του αλήστου μνήμης Συμφώνου της Βαρσοβίας (βλέπε Ουγγαρία, Πράγα), και να ξεσηκώσει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινής γνώμης εναντίον του. Αναμενόμενη φυσικά και η εξαίρεση των «εμένα-δεν-με-νοιάζει-ποιος-κάνει-εισβολή/εγώ-την-Δύση-καταδικάζω» αριστερών και ακροδεξιών.
  • Απέδειξε την πλήρη αναξιοπιστία του, εξαπατώντας τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίοι είχαν δείξει συμβιβαστική διάθεση απέναντί του και σεβασμό στα επιχειρήματά του σχετικά με την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Τώρα κανείς δεν μπορεί να πάρει πια στα σοβαρά τίποτε από όσα λέει, κι αυτό μεσοπρόθεσμα θα του κοστίσει πολύ ακριβά.
  • Αφύπνισε τους ηγέτες της Δύσης γενικότερα και της ΕΕ ειδικότερα σχετικά με την ανάγκη να τον αντιμετωπίσουν σαν σοβαρή απειλή και όχι με ημίμετρα και συμβολικά μπατσάκια, όπως είχαν κάνει σε προηγούμενες περιπτώσεις. Ήδη οι κυρώσεις που μπήκαν σε εφαρμογή απειλούν να γυρίσουν την Ρωσία δεκαετίες πίσω, και πιθανά να ακολουθήσουν και χειρότερα. Το (κατά Μακρόν) "κλινικά νεκρό" ΝΑΤΟ αναβίωσε και βρήκε λόγο ύπαρξης. Η ΕΕ εξετάζει σοβαρά τα ζητήματα απεξάρτησης από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές, καθώς και την δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού.
  • Καταρρέει ο μύθος της ρωσικής στρατιωτικής ισχύος, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά έναν συμβατικό πόλεμο (δηλαδή χωρίς την χρήση πυρηνικών).

Το όλο θέμα οδηγείται σε αδιέξοδο, καθώς οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις είναι πολύ δύσκολο να καρποφορήσουν.

Ας εξετάσουμε λίγο τα (υποτιθέμενα) θέματα που έχουν θέσει οι Ρώσοι (δηλαδή τους πιθανούς πολιτικούς τους στόχους). Αυτά είναι τα εξής:

(α) Ουδετερότητα της Ουκρανίας – μη ένταξή της στο ΝΑΤΟ.
(β) Αναγνώριση του καθεστώτος της Κριμαίας
(γ) «Αποναζιστικοποίηση» της Ουκρανίας.
(δ) Ειδικό καθεστώς ή απόσχιση και ένταξη στην Ρωσική Ομοσπονδία των ρωσόφωνων περιοχών Luhansk και Donetsk.
(ε) Διασφάλιση χερσαίας πρόσβασης στην Κριμαία.

Προσπερνάμε, ως τελείως μαξιμαλιστική, την ιδέα προσάρτησης του συνόλου της Ουκρανίας όπως είχε αρχικά απειλήσει ο Πούτιν με την προβολή της «ιστορικής ενότητας» των δύο χωρών και λαών, γιατί είναι κάτι που θα τον έφερνε σε πολύ δυσχερέστερη θέση. Ας δούμε τώρα κάθε θέμα αναλυτικότερα:

  • Για το (α), δλδ την ουδετερότητα– μη ένταξη της της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, το μόνο που μπορεί να πει κανείς είναι πως αυτή ήταν δεδομένη και από πριν. Χώρες του ΝΑΤΟ όπως η Γερμανία και η Γαλλία είχαν αντισταθεί σθεναρά σε προηγούμενη απόπειρα ένταξης, και το ίδιο προβλέπονταν να κάνουν και στο μέλλον.
  • Για το (β) , δλδ την αναγνώριση της Κριμαίας ως μέλους της Ρωσικής Ομοσπονδίας, κι αυτή υπήρχε ντε φάκτο, μετά από την προσάρτησή της στην Ρωσία. Η αντίδραση της Δύσης υπήρξε μέχρι στιγμής τελείως υποτονική.
  • Για το (γ) , δλδ την «αποναζιστικοποίηση», παρατηρούμε απλά ότι αυτό προϋποθέτει «φιλανδοποίηση» της χώρας, δηλαδή την παραδοχή της «θεσμικής» δυνατότητας της Ρωσίας να επεμβαίνει όχι μόνον στην εξωτερική, αλλά και στην εσωτερική της πολιτική. Αυτό γινόταν με αποσπασματικό τρόπο μέχρι και σήμερα, είτε με την υποστήριξη φιλορώσων πολιτικών (πχ Γιανουκόβιτς), είτε με απόπειρες φυσικής εξόντωσης πολιτικών του αντιπάλων. Σίγουρα, η όλη κατάσταση ήταν ένα εκκρεμές, και η αποδοχή μιας δυνατότητας παρέμβασης θα σταθεροποιούσε τον έλεγχο της Ρωσίας στην χώρα. Ωστόσο η περίπτωση της Φινλανδίας ήταν απότοκο της κατάληξης του Β' ΠΠ και του ψυχρού πολέμου, που δημιούργησαν μέχρι και κράτη-δορυφόρους. Κάτι παρόμοιο δύσκολα θα ήταν αποδεκτό και θα άντεχε υπό τις σημερινές συνθήκες σε μια ευρωπαϊκή χώρα.

Τα (δ) δηλαδή ο ρωσικός έλεγχος Luhansk και Donetsk και (ε) - διασφάλιση χερσαίας πρόσβασης στην Κριμαία είναι μάλλον αλληλοσυνδεμένα. Ας δούμε λιγάκι τον χάρτη που δείχνει την προέλαση των ρωσικών στρατευμάτων:ukraine russian
Η χερσαία πρόσβαση στην Κριμαία δεν μπορεί να διασφαλιστεί χωρίς την προσάρτηση των επαρχιών Luhansk και Donetsk.Οι Ρώσοι έχουν ήδη καταλάβει της δύο αυτές επαρχίες, καθώς και την παραθαλάσσια ζώνη. Η μόνη «σφήνα» στην διασύνδεση είναι η Μαριούπολη, όπου επικεντρώνεται και η πίεση των Ρωσικών δυνάμεων. Η κατάληψή της είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου.

Αν δούμε λοιπόν πιο σφαιρικά την όλη κατάσταση, η όλη εκστρατεία και οι κίνδυνοί της δεν άξιζαν τον κόπο για την επίτευξη απλά και μόνον της «ουδετερότητας» της Ουκρανίας. Η φυσική ενοποίηση της Ρωσίας με ενσωμάτωση της Κριμαίας αντίθετα, έχει μια βάση λογικής. Γι αυτό πιστεύω ότι ο Πούτιν δεν πρόκειται να αποδεχτεί σε μια  διαπραγμάτευση την απόσυρση του ρωσικού στρατού από τις νότιες παραθαλάσσιες περιοχές που έχει καταλάβει, ενώ επιπλέον θέλει και την Μαριούπολη. Κάθε άλλη συμφωνία, ακόμα κι αν προβλέπει «φινλανδοποίηση», θα ήταν σαφέστατα μια ήττα και ένδειξη ανικανότητας της Ρωσίας να επιβληθεί με την δύναμη των όπλων, κάτι που θα ήταν ένα δυνατό χαστούκι στην διεθνή της εικόνα. Από την άλλη, πολύ δύσκολα οι Ουκρανοί διαπραγματευτές θα δέχονταν μια ακόμα περικοπή του εθνικού τους χώρου.

Γι αυτό προβλέπω ότι οι διαπραγματεύσεις είναι πολύ δύσκολο να καρποφορήσουν στο άμεσο μέλλον. Είναι το συμπέρασμα αυτό ασφαλές ; όχι βέβαια, και όπως αποδείχτηκε είναι πολύ παρακινδυνευμένα τα συμπεράσματα στην περίπτωση αυτού του πολέμου. Άλλωστε, οι άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενοι είναι πολύ περισσότεροι από όσους νομίζουμε, και γι αυτά θα μιλήσουμε στο Β’ ΜΕΡΟΣ

(Ο Νίκος Κουτρέτσης είναι υπεύθυνος της Ομάδας Πολιτικής για την Διπλωματία και την Άμυνα της Κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού "εΜείς") 

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν φαίνεται ότι θα κρατήσει ακόμη για πολύ. Ήδη, ο σύμβουλος της ουκρανικής προεδρίας Μιχάιλο Ποντόλιακ, φέρεται ότι δήλωσε σήμερα στο Reuters πως, για να σταματήσει ο πόλεμος, οι Ουκρανοί είναι έτοιμοι να απεμπολήσουν τα σχέδιά τους για ένταξη στο ΝΑΤΟ και να δεχτούν ένα καθεστώς ουδετερότητας.
Ο Ρώσος πρόεδρος όμως δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένος, αφού πέρασε ήδη τον Ρουβίκωνα, να καθίσει στις όχθες του για ψάρεμα. Οι στρατηγικές του βλέψεις δεν είναι στο σύνολό τους ξεκάθαρες, όπως φαίνεται όμως, το λιγότερο που επιθυμεί για την ώρα δεν είναι απλά η ουδετερότητα της χώρας, αλλά και η αντικατάσταση της κυβέρνησής της από ένα καθεστώς ρωσόφιλων ανδρεικέλων. Αυτή είναι άλλωστε μια τέχνη που η Ρωσία την έχει εφαρμόσει κατά κόρον στο παρελθόν και την γνωρίζει καλά.

Οι δυτικές δυνάμεις (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ΕΕ), εξαρχής δεν είχαν την πρόθεση να εμπλακούν άμεσα οι ίδιες. Αντ’ αυτού προτίμησαν – και σωστά – να εφαρμόσουν ένα ευρύ πακέτο οικονομικών κυρώσεων.

Αλλά νομίζω ότι τώρα αρχίζουν τα δύσκολα :

  • Ένα μακροχρόνιο εμπάργκο, μια αποκοπή δηλαδή από αγορές και πόρους, είναι πραγματικά στρατηγικού χαρακτήρα όπλο. Αυτού του είδους η απομόνωση είχε παίξει καθοριστικό ρόλο και στην περίπτωση κατάρρευσης της πρώην ΕΣΣΔ. Στις συγκεκριμένες όμως συνθήκες προϋποθέτει ότι αυτός που το εφαρμόζει είναι έτοιμος να δεχτεί και τις συνέπειες για τον ίδιο. Οι προβλεπόμενες επιπτώσεις του οικονομικού και εμπορικού εμπάργκο - κυρίως ενεργειακή κρίση και ψηλός πληθωρισμός - θα είναι αισθητές στις δυτικές κοινωνίες, που για τους πολίτες τους η ακρίβεια θα είναι παρούσα στην καθημερινή ζωή, ενώ η Ουκρανία είναι μακριά. Μήπως η πολυδιάσπαση των δυτικών χωρών και τα αντικρουόμενα εθνικά και πολιτικά τους συμφέροντα τούς στερούν την βούληση και την αποφασιστικότητα που απαιτείται για μια τέτοια προσπάθεια ;
  • Ακόμα, στο διάγγελμα του Αμερικανού προέδρου προβάλλεται, ανάμεσα στα άλλα, η προοπτική για μια νέα συσπείρωση γύρω από το ΝΑΤΟ, το “κλινικά νεκρό” NATO όπως το είχε χαρακτηρίσει ο Μακρόν. Πόσο απαλλαγμένο όμως θα είναι το "νέο ΝΑΤΟ" από την γνωστή αμερικανική υπεροψία ; Πόσο θα μπορέσουν οι Ευρωπαϊκές χώρες να ευθυγραμμιστούν με το νέο αμερικανικό γεωστρατηγικό δόγμα αντιπαλότητας με Ρωσία και Κίνα ; Και τι μπορούν να περιμένουν να κερδίσουν από αυτό, πέρα από ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη ;
  • Από την άλλη μεριά, βραχυχρόνιες κυρώσεις δεν έχουν κανένα ουσιαστικό, παρά μόνον επικοινωνιακό αντίκτυπο. Για την ρωσική ηγεσία είναι αναμενόμενες, έχει προετοιμαστεί γι αυτές και είναι αποφασισμένη να τις αψηφήσει. Αν ατονήσουν μετά από μια τυχόν συνθήκη ειρήνης μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, ο Πούτιν θα έχει κερδίσει το παιχνίδι, χωρίς να χρειαστεί ουσιαστικά να δώσει μάχη. Το σενάριο μάλιστα αυτό δεν είναι και τόσο απίθανο.

Ετσι, η διατήρηση της Ουκρανίας σε κατάσταση ομηρίας είναι ένα δυνατό χαρτί στα χέρια του Ρώσου πρόεδρου. Έχοντάς την ουσιαστικά στην κατοχή του, μπορεί να διαπραγματεύεται με την Δύση όχι για το αν θα μετριάσει την στάση και τις απαιτήσεις του, αλλά για το εάν θα τις σκληρύνει ακόμα περισσότερο, διαιωνίζοντας με τον τρόπο αυτό το παιχνίδι που παίζεται εδώ και χρόνια στις πλάτες του ουκρανικού λαού. Vae Victis.

Ο Νίκος Κουτρέτσης είναι μέλος της Εκτελεστικής Γραμματείας της Κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού "εΜείς" και Συντονιστής της Ομάδας Πολιτικής για την Διπλωματία και την Αμυνα

Ανακοίνωση της Πολιτικής Κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού "εΜείς"

Μετά από μια μακρά περίοδο διπλωματικών ελιγμών και επικοινωνιακών παιχνιδιών, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έκανε την πρώτη του κίνηση με την αναγνώριση της ανεξαρτησίας των ουκρανικών επαρχιών του Λουχάνσκ και του Ντονέτσκ. Πρόκειται για ευθεία αμφισβήτηση των ουκρανικών συνόρων, που στην πράξη τού δίνει το εφαλτήριο όχι μόνον για την παροχή στρατιωτικής βοήθειας στους φιλορώσους αυτονομιστές αντάρτες, αλλά και στην απευθείας εμπλοκή του ρωσικού στρατού για υποστήριξή τους. Ως πιθανή εξέλιξη προβλέπεται η οριστική απόσχιση και ένταξη των περιοχών αυτών στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ανάλογα άλλωστε έχει πράξει και σε άλλες περιπτώσεις κατά το παρελθόν.
Η ακεραιότητα των εθνικών συνόρων είναι ακρογωνιαίος λίθος της διεθνούς ειρήνης. Οι παραβιάσεις της οδηγούν σε πολέμους και αφήνουν για πολλά χρόνια χαίνουσες πληγές. Τα επιμέρους θέματα, όπως τα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων, η αίσθηση ασφάλειας των χωρών, ο οικονομικός και εμπορικός ανταγωνισμός, πρέπει στον σύγχρονο κόσμο να αντιμετωπίζονται με τον ανάλογο σεβασμό. Δεν μπορούν όμως να αποτελούν αφορμή, αιτία ή πρόσχημα αναθεωρητισμού και παραβίασης των συνόρων.
Η ουκρανική κρίση ανέδειξε, για μια ακόμα φορά, την αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παίξει τον ουσιαστικό ρόλο που της αρμόζει στην ευρύτερη περιοχή της. Δεν είναι η δύναμη που της λείπει για να το κάνει, αλλά η κοινή βούληση και το όραμα. Γραφειοκρατική, πολυδιασπασμένη, με τα επιμέρους κράτη να φροντίζουν πρωτίστως τα δικά τους εθνικά συμφέροντα, αδυνατεί να προβάλει πειστικά τις δικές της αξίες απέναντι στην επιθετικότητα και τον αναθεωρητισμό κάθε Πούτιν ή κάθε Ερντογάν. Καταλήγει όμως έτσι να είναι, μετά την Ουκρανία, ο μεγάλος χαμένος και αυτής της υπόθεσης.

εΜείς αγαπάμε και θεωρούμε σπίτι μας την Ευρώπη. Πιστεύουμε όμως ότι έχει και μεγάλα περιθώρια βελτίωσης, κυρίως προς την κατεύθυνση της ενοποίησής της. Δυνατότερη Ευρώπη σημαίνει δυνατότερες αξίες, κι αυτό είναι καθήκον όλων μας, ως πολιτικών δυνάμεων, ως χώρας και ως πολιτών ξεχωριστά.

Η Ομάδα Πολιτικής για τη Διπλωματία και την Άμυνα της Κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού “εΜείς”.

Παραιτήθηκε, όπως είχε προαναγγείλει μετά την εκλογική του ήττα, ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας Ζόραν Ζάεφ. Ας μην περάσουμε την εξέλιξη αυτή στο ντούκου. Είναι ένας ακόμα κρίκος στην μπλεγμένη αλυσίδα της πορείας διαμόρφωσης του σύγχρονου χαρακτήρα των Δυτικών Βαλκανίων, που, όπως φαίνεται, δύσκολα θα απογαλακτιστούν από το παρελθόν τους χωρίς ισχυρή εξωτερική βοήθεια.

Είναι γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ούτε κοινό γεωστρατηγικό όραμα, ούτε ενιαία εξωτερική πολιτική, και οι επιμέρους πολιτικές των κρατών – μελών είναι πολλές φορές αποκλίνουσες και διαμορφώνονται κύρια με κριτήριο τα οικονομικά συμφέροντα της κάθε χώρας.

Έτσι η Γερμανία, που θεωρεί προνομιακό της χώρο (και) τα Δυτικά Βαλκάνια (Αλβανία, Βοσνία–Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία), επιθυμεί διακαώς να τα δει στους κόλπους της Ένωσης. Άλλωστε, τα κράτη αυτά πραγματοποιούν τα δύο τρίτα των εμπορικών συναλλαγών τους με τη Δυτική Ευρώπη, κυρίως με τη Γερμανία και την Αυστρία. Η Γαλλία αντίθετα, που δεν φαίνεται να έχει άμεσες βλέψεις στην περιοχή, δεν καλοβλέπει αυτή την προοπτική της παραπέρα ενδυνάμωσης της «ατμομηχανής της Ευρώπης» κι έτσι πρόβαλε πριν δυο χρόνια βέτο για την εισδοχή της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας, κάτι που καταδίκασαν έντονα τόσο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ, όσο και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, που έκανε λόγο για «βαρύ ιστορικό λάθος». Ως λόγος που προβλήθηκε το βέτο αναφέρθηκε ότι οι χώρες αυτές δεν καλύπτουν τις προϋποθέσεις (μελλοντικής έστω) ένταξης, και έτσι «τα οφέλη για τους πολίτες των υποψηφίων χωρών παραμένουν ανεπαρκή».

Είναι σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι η κολυμβήθρα του Σιλωάμ όπου μπαίνουνε οι άρρωστοι και βρίσκουν την υγειά τους. Έχει αυστηρούς κανόνες και απαιτήσεις.

Ωστόσο, πάνω στην προοπτική ένταξης έχουν χτιστεί πολλές προσδοκίες από τους λαούς των Βαλκανίων, και ακόμα χειρότερα, το όραμα εισδοχής έχει αποτελέσει το τυράκι για τον κατευνασμό των παθών και την αυτοσυγκράτηση στην περιοχή που αποτελούσε κατά το παρελθόν την «μπαρουταποθήκη» της Ευρώπης. Σήμερα δεν της αξίζει ίσως αυτός ο χαρακτηρισμός, αλλά εξακολουθεί να παραμένει το μαλακό της υπογάστριο. Και σίγουρα, οι παλινωδίες και καθυστερήσεις στην ευρωπαϊκή πορεία των χωρών τους, δίνουν χώρο στους αρνητές της ΕΕ και τους υπονομευτές της καλής συμβίωσης, δυναμιτίζοντας όλες τις προσπάθειες ομαλοποίησης και ανάπτυξης.
Ενδεικτικά, η αποδοχή από την Ελλάδα της μακεδονικής γλώσσας και εθνικότητας με την υπογραφή της συμφωνίας των Πρεσπών μπορεί να έλυσε μεν ένα χρονίζον και ανούσιο πρόβλημα, που μόνον ζημιά είχε κάνει στις δυο χώρες μέχρι τότε, αλλά άνοιξε ένα άλλο : αυτή τη φορά είναι η Βουλγαρία που, αφού έχει πετύχει να κατοχυρώσει την δικιά της θέση στην ΕΕ, προβάλλει βέτο για την εισδοχή της Β. Μακεδονίας διαμαρτυρόμενη ότι η γλώσσα και η εθνικότητα των κατοίκων της δεν είναι «μακεδονικές», αλλά έχουν βουλγαρική προέλευση. Και επί της ουσίας φυσικά έτσι είναι. Αλλά αυτός είναι και ο λόγος που ο όρος «μακεδονικός» μετράει τόσο πολύ στην γείτονα. Πρόκειται ακριβώς για προϋπόθεση του αυτοπροσδιορισμού τους και της εθνικής τους ανεξαρτησίας. Αν δεν είναι «Μακεδόνες», σύμφωνα με τα πιστεύω και την παράδοσή τους, τι άλλο τους μένει να είναι παρά γιαλαντζί Βούλγαροι; Θα άρεσε σε κανέναν μια αναβίωση της ιδέας της Μεγάλης Βουλγαρίας;

Τώρα είναι ο πάλαι ποτέ πολέμιος της συμφωνίας των Πρεσπών Έλληνας πρωθυπουργός αυτός που τρέχει να πείσει την Βουλγαρία να άρει τις δικές της επιφυλάξεις.

Και τα θέματα φυσικά δεν τελειώνουν εδώ. Η Σερβία πχ δεν είναι χαρούμενη με την ιδέα εισδοχής του Κοσόβου, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει χίλιες φωνές, εσωτερικές αντιθέσεις και επιβουλές, και πάει λέγοντας.

Τα προβλήματα δεν είναι για να κρύβονται κάτω από το χαλί, αλλά μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ελπίδες να γίνει ποτέ σημαντικός παίκτης στην διεθνή σκακιέρα, αν δεν είναι σε θέση να βοηθήσει αποτελεσματικά ώστε να μπει σε μια τάξη η άμεση γειτονιά της ; Και σε ό,τι αφορά την χώρα μας, σίγουρα η ήττα-παραίτηση του μετριοπαθούς Ζάεφ και η ενίσχυση του VMRO δεν είναι καλή εξέλιξη. Αν δεν καταλαγιάσουν οι εθνικιστικοί τόνοι από όλες τις μεριές, το μαλακό υπογάστριο μπορεί κάποια στιγμή να αρχίσει πάλι να αιμορραγεί. Έχουμε αρχίσει πια να βγαίνουμε από το τέλμα της παθητικής εξωτερικής πολιτικής, ας ακολουθήσουμε επιτέλους αυτόν τον δρόμο με αποφασιστικότητα σε όλα τα εθνικά θέματα, παίζοντας τον ρόλο που μας αρμόζει για το καλό όλων μας.

 (Ο Νίκος Κουτρέτσης είναι μέλος της Εκτελεστικής Γραμματείας της κίνησης Κοινωνικού Φιλελευθερισμού "εΜείς" και συντονιστής της Ομάδας Πολιτικής για την Διπλωματία και την Άμυνα)

google news iconΤο Social-Lib είναι εγκεκριμένος εκδότης στην υπηρεσία Google News. Ακολουθήστε μας για να έχετε άμεση ενημέρωση και πρόσβαση στην αρθρογραφία: Social-Lib.gr - Google News .

Έγραψαν Πρόσφατα

Κοινωνικός Φιλελευθερισμός

Το Social.lib είναι ένας δικτυακός τόπος συζήτησης και ανάδειξης των καθημερινών οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και πολιτικών ζητημάτων υπό το πρίσμα του Κοινωνικού Φιλελευθερισμού.